Akıcı Sesler (L-R-Y) Hakkında

/l/, /r/ ve /y/ sesleri ünsüz sesler tanımlanırken “akıcı sesler” olarak gruplandırılmıştır. Bu sesleri üretmede güçlük yaşayan ya da bu sesleri kullanırken hata örüntüsü geliştiren çocuklar konuşma sesi bozuklukları sınıfında değerlendirilir.

Akıcı Seslerin Değiştirilmesi

Aşağıdaki örnekler Türk çocukları ile yapılan araştırma kayıtlarından alınmıştır (Topbaş, 1997; 2004/5). Okuyuculara kolaylık ve yol göstermesi açısından çocuğun söyleyişine en yakın ortografik yazım parantez içinde gösterilmiştir. (Uluslararası Sesçil Yazım(IPA)bu yazıda kullanılmamıştır)

*[Ü:] = ünlünün uzatılması,

*/Ø/ = ses düşmesi

  • Akıcıların birbiri yerine kullanılması: /l/, /y/, /r/ ünsüzlerinin birbirlerinin yerine kullanılmaları.

Serra rüya görüyor

/l/, /y/  →      /r/  →     /rüya/     (lüya)

/araba/ →  (alaba)

/y/, /r/  →      /l/ →    /ayak/    →  (alak)

/arı/       →    (alı)

 

  • Akıcı daralmalıların yarı-ünlüye dönüştürülmesi/kayması: /l/ ve /r/ ünsüzlerinin yerine /y/ ünsüzünün kullanılması.

/l/, /r/   →      /y/  →    /arı/    →    (ayı)

/salı/    →  (sayı)

  • Akıcıların ünlüleşmesi: /l/, /y/ ve /r/ ünsüzlerinin atılarak/silinerek kendilerinden önce gelen ünlü süresinin uzatılarak söylenmesi.

/l/, /y/, /r/    →  */Ø/      →       *[Ü:]

/bardak/  →       (ba:dak)

/bal/       →       (ba:)

Ne Zamana Kadar Beklemeliyiz?

Topbaş (2004/5), yaptığı araştırmada Türkçe konuşan çocukların yaptığı fonolojik işlemlere göre akıcıların değiştirilmesinin 5 yaş; 6 aylık dönemde sonlanması gerektiğini belirtmektedir. 5 buçuk yaşını geçmiş ancak hala /l/, /r/ ve /y/ seslerini üretmekte güçlük çekiyor olması ya da bu sesleri birbirinin yerine kullanıyor olması müdahale edilmesi gerektiğini göstermektedir.

Neden Müdahale Edilmeli?

/l/, /r/ ve /y/ seslerine yönelik güçlük yaşayan çocukların, okul öncesi dönemde tespit edilip uzman dil ve konuşma terapisti tarafından değerlendirilmesi, müdahalede bulunulması okul dönemi için önem taşımaktadır. Müdahale nedenleri aşağıdaki gibi özetlenebilir:

  1. /l/ ve /r/ sesi üretimi, dilin ağız içinde doğru pozisyonlamasını gerektirdiği için çocuk yardımsız olarak bu sesi doğru üretmekte güçlük çekebilir.
  2. Konuşma sesi bozuklukları ileriki yıllarda okuma yazma öğrenme sürecine giren çocuğun sesleri(harfleri) yanlış kodlamasına (/r/ yerine /y/ yazmak gibi), dolayısıyla anlam bozukluklarına neden olabilir.
  3. Çocuğun /l/ ve /r/ sesini hatalı ürettiği konuşma biçimi akranları tarafından “bebeksi” olarak görülebilir. Sosyalleşme sürecine olumsuz etkide bulunabilir.

Faydalı Olabilecek Kaynaklar

Rüya Göremeyen Burak, Mirket Yayınları, Ocak 2018

LRY Seslerini Söylüyorum, Mirket Yayınları, Ocak 2017

Resimlerle Söylüyorum, Mirket Yayınları, Kasım 2016

Sözcük Dedektifi, Mirket Yayınları, Kasım 2016

Kaynakça

  • Topbaş, S., Topbaş, S., Dil ve Kavram Gelişimi, S. Topbaş (Ed.), Kök Yayıncılık, Ankara, 75-101 (2007)
  • http://www.asha.org/public/speech/disorders/SpeechSoundDisorders/

Artikülasyon Bozuklukları

Dil ve konuşma becerileri gelişirken her konuşma sesinin öğrenildiği belli bir yaş aralığı vardır. Bu yaş aralığı sonrasında sesin konuşma içinde uygun olarak üretilmesi bu sesin edinildiğinin göstergesidir. Topbaş, S.(2005)’ın ülkemizdeki çocuklarla yaptığı çalışmaya göre 3yaş 6aylık döneme kadar hece başı ve hece sonu pozisyonlarda bulunan tüm sesler(%90) edinilmektedir.

Artikülasyon hataları çocuklar konuşmayı yeni öğrenmeye başladığında sıklıkla görülür. Bu süreçte:

arı     yerine;        ayı

kedi    yerine;       tedi

kart   yerine;        kat

gibi hatalı kullanımlar görülebilir. Bir çok çocuk öğrenme sürecinin bir parçası olan bu hataları kısa süre içinde düzeltecektir.

Normal gelişim sınırları dışında (3 yaş sonrasında) artikülasyon hatalarına devam eden çocukların mutlaka bir uzman tarafından değerlendirilmesi gerekmektedir.

Terapi Nasıl Bir Süreçtir?ekran-resmi-2016-10-31-12-56-32

Artikülasyon bozukluğunda hatalı üretilen seslere müdahale edilmesi için öncelikli olarak Sesletim ve Sesbilgisi Testi (SST) uygulanır.  Bu test sonucunda çocuğun hangi sesleri hatalı olarak kullandığı belirlenir. Terapistin belirlediği sıraya göre seslerin doğru üretimini artırmak üzere çalışmalara başlanır.

Terapi sürecinde çalışılan seslerin evde de tekrar edilmesi, ailenin de çalışmalara dahil olması çocuğun öğrenme sürecini hızlandıracak, istekliliğini artıracaktır.

Artikülasyon Bozukluğuna Neden Müdahale Edilmeli?

Topbaş, S. (2007) sesbilgisel (fonolojik) işlemlerin gereken zamanda sonlanmamasını çeşitli özgül dil bozukluklarının, fonolojik sorunların, ileriki yıllarda okuma yazma güçlüklerinin göstergesi olarak kabul edildiğini belirtmektedir. Bu nedenlerle konuşma anlaşılırlığının düşük olduğu fark edildiğinde mutlaka bir dil ve konuşma terapisti tarafından değerlendirme yapılmalı, terapistin belirlediği sıklıkta terapi sürecine geçilmelidir.

Faydalı Olabilecek Yayınlar: