Fonolojik Bozukluklar

Dil ve konuşma becerileri gelişirken her konuşma sesinin (/p/, /k/, /ş/, /r/…vb) öğrenildiği belli bir yaş aralığı vardır. Bu yaş aralığı sonrasında sesin konuşma içinde uygun olarak üretilmesi bu sesin edinildiğinin göstergesidir. Topbaş, S.(2005) ülkemizdeki çocuklarla yaptığı çalışmada 3yaş; 6aya  kadar hece başı ve hece sonu pozisyonlarda bulunan tüm seslerin (%90) edinildiğini belirtmektedir.

adisFonolojik bozuklukta görülen hatalar da artikülasyon bozuklukları gibi anlaşılırlığı etkiler. Ancak fonolojik bozuklukta hata örüntüleri daha karmaşık yapıdadır. Mutlaka uzman dil ve konuşma terapisti tarafından çözümlenmesi gereklidir. Bu hata örüntülerinden bazıları;

  • önleştirme, (kedi yerine tedi)
  • artlaştırma, (taş yerine kaş)
  • seslerin yer değiştirmesi, (askı yerine aksı)
  • hece/ses yitimi,(dondurma yerine doduma)
  • benzeşim işlemleri, (portakal yerine popapay)
  • duraklaştırma, (gar yerine kar)
  • akıcıların değiştirilmesi (salı yerine sayı) gibi

çok sayıda hata örüntüsü beraber ya da tek başına bulunabilir. Buradaki hata örüntülerini detaylandırırsak;

Hece/ses yitimi vurgulu veya vurgusuz bir sözcüğü oluşturan hecelerden birinin söylenmemesi, silinmesidir.

  • /telefon/    yerine          /tefon/          

Seslerin yer değiştirmesi: Sözcüğü oluşturan ünsüzlerin (veya hecelerin) birbiri ile yer değiştirmesidir.

  • /şemsiye/     yerine      /şesmiye/    
  • /reçel/          yerine     /leçer/

Dil ve konuşma terapisti çocuğun yaptığı hata örüntüsünü değerlendirir ve buna göre bir terapi planı hazırlar. Terapi programının sürdürülmesi ve ailenin terapistle işbirliği içinde olmasıyla çocuk daha kolay, hızlı biçimde doğru üretimi yapabilecektir.

Fonolojik Bozukluklara Neden Müdahale Edilmeli?

Fonolojik (sesbilgisel) bozukluğa sahip çocuklarda konuşma anlaşılırlığı düşük olduğu için bu çocuklar okul öncesi dönemde akranlarıyla iletişim problemleri yaşamakta, ilköğretimin ilk yıllarında ise akademik olarak zorlanırlar. Bu durumda, fonolojik bozukluğu olan çocukların erken tespit edilmesi ve kısa sürede rehabilite olmaları önem taşır. Erken tanı ve terapiyi önemli kılan bir diğer nokta ise, çocuğun dili edindiği kritik dönemde bu bozukluğun üstesinden gelmesinin daha kısa sürmesiyle dilin diğer bileşenlerinin bu bozukluktan etkilenmesini önlemektir.

Konuşma anlaşılırlığının düşük olduğu fark edildiğinde mutlaka bir dil ve konuşma terapisti tarafından değerlendirme yapılmalı, terapistin belirlediği sıklıkta terapi sürecine geçilmelidir.

      Faydalı Olabilecek Yayınlar

      Kaynaklar

  • Ege, P., 2010, Türkçe’deki Ünsüzlerin Edinimi: Bir Norm Çalışması, 25(65), s.16-34, Türk Psikoloji Dergisi.
  • Topbaş, S.(ed.), 2005, Dil ve Kavram Gelişimi, Kök Yayıncılık
  • www.asha.org

Otizmde Dil ve Konuşma Terapisi

OTİZMDE NASIL BİR EĞİTİM/TEDAVİ PROGRAMI OLMALI?

Otizmin tanılanması ve tedavisinde bir ekip çalışması olması ilerleyişi olumlu yönde etkiler. Bu ekipte;

  • çocuk nöroloğu,
  • çocuk psikiyatristi,
  • özel eğitim uzmanları
  • dil/konuşma terapistleri
  • ergoterapist (iş-uğraş terapisti)
  • fizik tedavi uzmanı rol alır.

Dil ve konuşma terapistinin otizmde kilit rol oynamasının nedeni sosyal beceriler ve iletişimde yaşanan zorluğun bu gelişimsel bozuklukta ilk belirti olarak görülmesidir.

DİL VE KONUŞMA TERAPİSİ ÇOCUĞUNUZA NASIL YARDIMCI OLUR?

Dil ve konuşma terapistleri çocuğunuzun anlaması, konuşması, soru sorması uygun sosyal beceriler geliştirmesine yardımcı olur. Bu becerileri geliştirirken Floortime, ABA, PROMPT, PECS gibi eğitim yöntemlerini de terapilere dahil edebilir. Dil ve Konuşma Terapisti çocuğunuzun;

  • Ortak dikkat
  • Yüz ifadelerini anlama ve kullanmaekran-resmi-2016-10-31-12-56-08
  • Yönergeleri takip etme
  • Diğer kişilerle anlaşma gibi beceriler geliştirmesine yardımcı olur.

Dil ve konuşma terapisti çocuğunuzun kelimeleri anlamasını ve  kullanmasını sağlar;

  • Soru sorma ve cevaplama
  • Konuşurken sıra alma
  • Yardım isteme
  • Konuşmayı uygun şekilde başlatma/bitirme

Dil ve konuşma terapisti çocuğun anlatım becerilerinin gelişmesini sağlar;

  • Uygun eklerin kullanımı (isme gelen ekler, fiile gelen ekler)
  • Resimli kitaplara bakarak anlatım yapma
  • Bir olayı uygun sıraya göre anlatabilme

Otizmli çocuk yiyeceklere karşı tepki geliştirmişse (koku, tat, görünüm, doku nedeniyle olabilir)   Dil ve konuşma terapisti yeni yiyecekler denemesinde yardımcı olabilir.

Kaynaklar

  • www.asha.org
  • Korkmaz, B., Dil ve Beyin, 2005