Çocuklarda Eklerin Edinimi Hakkında

Çocuklar adlandırma (bebek, top, dede vb) yapmaya başladıktan sonra eylem (al, gel, otur vb) türünde sözcükleri kullanmaya başlarlar. Bir süre sonra ise bu isim ve eylemleri bir araya getirerek basit tümceler oluştururlar. Çocuk “anne gel, baba al, dede at …” gibi basit kalıplarla çoğunlukla sadece isteklerini ifade edebilir. Karmaşık anlatımlar yapmak için bu tür bir dil kullanımı onu sınırlar. Çünkü anlatımda ekler ve bağlaçlar eksiktir.

Anadili Türkçe olan çocuklarla yapılan çalışmalarda ilk kelimelerini söyleyen bir çocuğun eylem kullanımlarında –di’li geçmiş zaman ekini (bitti, gitti, düştü…vb) kullandığı görülmüştür. İsme gelen eklerden durum ekleri(-i, -e, -de), çoğul ekleri (-ler, -lar), iyelik ekleri (-m), tamlama eklerinin (-nın, -sı) 24 aylık oluncaya kadar kullanıldığı gözlemlenmiştir (Topbaş ve ark, 1996).

Ekleri kullanmadan konuşan 2 yaşında bir çocuk normal gelişim sınırlarında dolaşırken, 3 buçuk yaşını geçmiş bir çocuğun ek olmadan konuşması dil ve konuşma gelişiminde bir gerilik olduğunu düşündürür.

  • Anne park git (anne parka gidelim)
  • Abi okul git hayır (abi okula gitme /gitmesin)
  • Kız şapka uç (kızın şapkatu)

Örneklerde de görüldüğü gibi anlatımların açıklığını sağlayan en büyük etkenlerden birisi ek kullanımıdır. Çocuk ekleri edindikten sonra anlatımları uzayacağı için bağlaç (çünkü, ama ..vb) kullanımına geçecektir. Bu da neden-sonuç, olumsuzluk, olay sıralama gibi daha üst seviyedeki dil becerilerine geçiş sağlamasını kolaylaştıracaktır.

Çocuğunuz 3 yaşını geçmiş olmasına rağmen hala ekleri kullanmıyor, sözcükleri yalın haliyle tercih ediyorsa mutlaka uzman bir dil ve konuşma terapistinden değerlendirme almanızı tavsiye ediyoruz. Türkiye’de dil ve konuşma terapistleri derneğine bağlı bulunan tüm uzmanlara www.tdktd.org adresinden ulaşabilirsiniz.

İyelik/ Tamlama ekleri çalışma kartları için yayınlarımızı takip edebilirsiniz.

  • Nesi Var? (kutu oyunu) Mirket Yayınları, Ekim 2017
  • Nerede? (kutu oyunu) Mirket Yayınları, Mart 2018

 

“Çocuğum Büyüyor Ama Konuşmuyor”

Parkta, okulda ya da sokakta isteklerini ağlayarak, işaret ederek, “ıh-ıh” diye göstererek anlatmaya çalışan çocuklarla hepimiz mutlaka karşılaşmışızdır. Çocuklar büyüyor, herşeyi anlıyor, akıllı telefonları kullanıyorlar. Kimi zaman “konuşmadan tüm derdini anlatıyor hocam” diyen ailelere şahit oluyoruz. Peki bu durum ne kadar/ ne zamana kadar kabul edilebilir?

Hem yurtdışında hem de ülkemizde yapılan araştırmalar 3 yaşını doldurmuş çocukların dil gelişiminin büyük oranda tamamlandığını gösteriyor.  Bebeklerin 1 yaş civarı ses taklitleri yaptığını, 2 yaş civarı birçok nesneyi tanıdığını, 50’ye yakın sözcük söyleyebildiğini, 3 yaşına geldiklerinde ise basit cümleler kurduğu biliniyor. Bu gelişimin her geçen gün yeni kelimeler öğrenmesiyle katlanarak arttığı bilgisini de ekleyelim.

3 yaşını doldurmuş ancak isteklerini, ihtiyaçlarını ifade etmekte güçlük çeken bir çocuğun mutlaka Uzman Dil ve Konuşma Terapisti tarafından değerlendirme alması gerekir. Terapist (DKT) değerlendirme sonucuna göre bir müdahale planı hazırlar. Örnek videomuzu izleyip çevrenizdeki ailelerle paylaşımda bulunabilir, dernek bünyesinde bulunan tüm Dil ve Konuşma Terapistlerine  www.tdktd.org adresinden ulaşabilirsiniz.

Gecikmiş Konuşmada Erken Müdahale

Bazı çocuklar alıcı dil (anlamayı da içerir) ve ifade edici dil becerilerinin her ikisinde de yaşıtlarına göre geç kalmış olabilir. Bu çocukların erken müdahale ve doğru eğitim programıyla yaşıtlarını yakalaması mümkündür. Doğru zamanlama ve uzman olduğundan emin olunan kişilerden terapi alınması vakit kaybedilmemesi açısından önem taşır. (Yanlış kişilerce yapılacak olan müdahale çocuğun terapiye karşı negatif tutum geliştirmesine, öğrenmenin gerçekleşmesi için kritik olan süreyi boşa geçirmeye neden olabilir)

Eğer çocuğunuzun aşağıdaki konularda güçlük çektiğini düşünüyorsanız, sadece ifade edici dil gelişiminde gerilik olabilir.

  • Soru sormaEkran Resmi 2017-01-16 15.41.39
  • Nesneleri adlandırma
  • Jestleri kullanma
  • Kurala uygun cümle kurma (özne-nesne-yüklem sırası)
  • Şarkı söyleme, mırıldanıp eşlik etme
  • Zamirleri kullanma (ben, o, biz…vb)
  • Sohbeti başlatma ve sürdürmeyi becerebilme
  • Bir olayı, durumu sırasına göre anlatabilme

Erken Tanılama Nedir?

Dil ve konuşma gelişiminin yaşıtlarla eş zamanlı gitmemesinin birçok sonucu vardır. Bu durum çocuğun bireysel, sosyal ve akademik yönlerden kendini göstermesinde güçlük yaşamasına neden olabilir. Kendini ifade etmekte zorlanma kimi zaman içe kapanma, kimi zaman ise agresif tavırlar, ağlama krizlerine neden olabilmektedir. Bu da hem çocuğun kendisiyle ilgili algısını hem de diğer insanlar/çocuklarla geliştirdiği iletişimi etkiler. Erken tanılama, olası birçok problemin önceden çözülmesine olanak sağlar.

Birçok aile müdahale ya da terapi için çocuğun ilk sözcüklerini söylemesi gerektiğini düşünür. Ancak iletişim becerileri ilk sözcüklerden önce başlar. Çocuğun ortak ilgi ve dikkati geliştirmesi, ağız hareketlerini taklit edebilmesi, şarkı ritimlerine uyması, sesleri taklit edebilmesi gibi konular konuşma öncesi beceriler olarak önem taşır.

Erken tanı ve müdahale 3 yaş öncesi grupta bulunan çocukların ailelerine sunulan bir seçenektir. Erken tanı ve müdahale gelişimsel risk grubunda olan yaygın gelişimsel bozukluk, otizm, genetik sendrom, serebral palsi tanısı almış, işitme ve/veya dil becerilerinde güçlük yaşayan çocuklar için uygundur.